Ölçüm, Analiz, Test

Türk Musikisi Perdelerini Ölçüm, Analiz ve Test Teknikleri

Türk Müziği Geleneksel Perdelerini Çalabilen Piyano İmâli Projesi Sunumu

6 Mayıs 2004

M. Kemal Karaosmanoğlu

Projenin Aşamaları

‘Türk Müziği Geleneksel Perdelerini Çalabilen Piyano İmâli’ konulu bu projenin üç temel aşamadan oluştuğu düşüncesindeyim:.

Musikimizde kullanılan perdelerin bilimsel ölçüm ve hesap yöntemleriyle olabildiğince sağlıklı biçimde saptanması,

2.Elde edilen verilerle bilgisayar destekli icralar yapılarak bunların test edilmesi,

3.Nihâî sesleri üretebilecek piyanonun imali.

1. Ölçüm, Hesap

Hâlâ yapılacak oldukça iş bulunmakla birlikte, birinci aşama için gerekli ölçüm ve analiz yöntemleri büyük ölçüde şekillenmiş, çok sayıda çalışma yapılmıştır. Veriler üzerinde Dr. Can Akkoç’un kurma sürecinde olduğu soyut matematik model, Prof. Dr. Durul Ören’in üzerinde çalıştığı ‘makam dizilerine eğri uydurma’ problemi, Prof. Dr. Metin Arık’ın istatistik analizleri, birazdan örneklerini sunacağım istatistik/grafik yazılımlar bunlara birkaç örnektir. Dolayısıyle birinci aşama bence tamamlanma noktasındadır. Üstelik de projenin candamarı bu aşamadır. Devamı daha kısa sürede sonuçlanabilecektir.

2. Test

Ülkemizdeki yaygın kanının aksine, makam müziğimizde kullanılanlara benzeyen mikro aralıklar, dünyanın pek çok ülkesinde geçmişte ve şimdi kullanılmıştır ve kullanılmaktadır. Dolayısıyle dünyadaki pek çok müzisyen ve müzikbilimcinin ilgi alanındadır. Birtakım bilgisayar yazılımlarıyla uyumlu elektronik piyanolarda, istenen her aralık halen seslendirilebilmektedir.

Üç örneğe kısaca gözatalım:

a. Scala (www.xs4all.nl/~huygens/scala)

b. Spectral TuneSmithy (http://tunesmithy.co.uk/)

Piyano Yazılımı - 1

Piyano Yazılımı – 2 (www.musiki.org)

3. Piyanonun İmali

Bu aşama henüz yeterince tartışılmış olmamakla birlikte burada da başlıca iki seçenek mevcuttur:

a. Elektronik (dijital) piyano

b. Akustik piyano

a. Elektronik (Dijital) Piyano

Elektronik piyano seçeneğinde karar kılınırsa, bu, güç bir görev gibi görünmemektedir. O kadar ki, bir proje toplantısınnda Araştırma Fonu Başkanı Prof. Dr. Nihat Kınıkoğlu’nun dile getirdiği gibi, âdeta birinci aşama tamamlanmadan bile devreye sokulabilecek bir alt-proje niteliğindedir. Hatta, bunun için belki de yepyeni bir piyano imali bile gerekmeyecektir. Continuum adlı piyano, buna örnektir.

Continuum

Ultratonal Piyano (Ozan Yarman)

Nasıl Bir Piyano

Gerek elektronik gerek akustik piyano çözümünde, müzik diliyle konuşursak perdesiz bir enstrüman ya da matematiksel terimle gerçel sayılar (rasyonel + irrasyonel) ekseni gibi, her frekanstaki sesi elde etmek teknik olarak mümkündür.

TM Piyanosu

Fakat, icra pratikliği/uygulanabilirliği bakımından, kanımca, bu esneklikteki bir piyano amacımıza uygun değildir. Batı müziğinde olduğu gibi, perde sayısına bir sınırlama getirilmesi kaçınılmaz görünmektedir...“Öyle bir çalgı üretelim ya da varolanlardan birini kullanalım ki, icracı her istediği sesi çıkarabilsin” şeklinde özetlenebilecek bu yaklaşım bence projemizin ruhuna da aykırıdır. Çünkü, böyle kapsamlı bir projenin hedeflerinden biri de Türk musikisi teorisine bir çekidüzen vermek olmalı, yeni bir enstrüman üretmek gözüyle de bakılabilecek dar bir hedefle sınırlanmamalıdır.

Yazılım ve Donanımlar

Projenin birinci aşaması olan, musikimizde kullanılan perdelerin belirlenmesinde yararlandığımız teknikler şöyle özetlenebilir:

1. a) İTÜ’den Prof. Dr. Ahmet Togo Giz ve Sabancı Üniversitesi Araştırma Görevlisi Yavuz Ekşi, bizzat bir program yazarak çeşitli ölçüm denemeleri yaptılar.

b) YTÜ’den Araştırma Görevlileri Onur İlkorur ve Sibel Gürbüz, SpectraLab yazılımını kullanarak yalın ses kayıtları üzerinde ölçümler gerçekleştirdiler.

2. Dr. Can Akkoç, bir donanım bileşeni de içeren IVL, bendeniz ise yalnız yazılımdan oluşan, fakat IVL ile aynı kategoriye sokulabilecek SoloExplorer adlı bir yazılımdan yararlandık.

Analiz Edilen İcra Türleri

lYalın kayıtlar (Bu ve benzeri araştırmalar için yapılmış net sesler içeren icralar. Tüm programlar tarafından ölçüm yapılabilir nitelikte)

lGerçek icralar (IVL ve SoloExplorer kategorisindeki sistemlerle ölçülebilir nitelikte)

Avantaj ve Dezavantajları

	Avantaj	Dezavantaj
Yalın kayıtlar	Yüksek duyarlıkla ölçülebilme	Makamın perdelerini tam anlamıyla yansıtamama riski
Gerçek icralar	Makamın perdelerinde tereddüt olmaması	Ölçüm güçlüğü, istatistik çalışma gereği