Ölçüm, Analiz, Test
Anasayfa Yukarı

Gelenekten Geleceğe
Batıda Arayışlar
Yalçın Tura
Deprem - Müzik - Resim
Müziğimize Dair
TM'de Bölgesel Iskalalar
İcraAnalizi
Mini Anket
Ra-Dü-Se Solfeji
Murat Birsel
Sesler ve Renkten Renge Girenler
Ölçüm, Analiz, Test
İcra - Teori Birliği
Akort - Göçürüm
Türk Müziği ve Internet
Ses Sistemleri
Usullerin Bölünmesi

Türk Musikisi Perdelerini Ölçüm, Analiz ve Test Teknikleri

 

Türk Müziği Geleneksel Perdelerini Çalabilen Piyano İmâli Projesi Sunumu

6 Mayıs 2004

M. Kemal Karaosmanoğlu

 
Projenin Aşamaları  

‘Türk Müziği Geleneksel Perdelerini Çalabilen Piyano İmâli’ konulu bu projenin üç temel aşamadan oluştuğu düşüncesindeyim:.

  • Musikimizde kullanılan perdelerin bilimsel ölçüm ve hesap yöntemleriyle olabildiğince sağlıklı biçimde saptanması,

  • 2.Elde edilen verilerle bilgisayar destekli icralar yapılarak bunların test edilmesi,

  • 3.Nihâî sesleri üretebilecek piyanonun imali.

1. Ölçüm, Hesap  
Hâlâ yapılacak oldukça iş bulunmakla birlikte, birinci aşama için gerekli ölçüm ve analiz yöntemleri büyük ölçüde şekillenmiş, çok sayıda çalışma yapılmıştır. Veriler üzerinde Dr. Can Akkoç’un kurma sürecinde olduğu soyut matematik model, Prof. Dr. Durul Ören’in üzerinde çalıştığı ‘makam dizilerine eğri uydurma’ problemi, Prof. Dr. Metin Arık’ın istatistik analizleri, birazdan örneklerini sunacağım istatistik/grafik yazılımlar bunlara birkaç örnektir. Dolayısıyle birinci aşama bence tamamlanma noktasındadır. Üstelik de projenin candamarı bu aşamadır. Devamı daha kısa sürede sonuçlanabilecektir.
2. Test  

Ülkemizdeki yaygın kanının aksine, makam müziğimizde kullanılanlara benzeyen mikro aralıklar, dünyanın pek çok ülkesinde geçmişte ve şimdi kullanılmıştır ve kullanılmaktadır. Dolayısıyle dünyadaki pek çok müzisyen ve müzikbilimcinin ilgi alanındadır. Birtakım bilgisayar yazılımlarıyla uyumlu elektronik piyanolarda, istenen her aralık halen seslendirilebilmektedir.

Üç örneğe kısaca gözatalım:

a. Scala (www.xs4all.nl/~huygens/scala)  

b. Spectral TuneSmithy (http://tunesmithy.co.uk/)  

Piyano Yazılımı - 1  

Piyano Yazılımı – 2 (www.musiki.org)  

3. Piyanonun İmali  

Bu aşama henüz yeterince tartışılmış olmamakla birlikte burada da başlıca iki seçenek mevcuttur:

  a.       Elektronik (dijital) piyano

  b.      Akustik piyano

a. Elektronik (Dijital) Piyano

Elektronik piyano seçeneğinde karar kılınırsa, bu, güç bir görev gibi görünmemektedir. O kadar ki, bir proje toplantısınnda Araştırma Fonu Başkanı Prof. Dr. Nihat Kınıkoğlu’nun dile getirdiği gibi, âdeta birinci aşama tamamlanmadan bile devreye sokulabilecek bir alt-proje niteliğindedir. Hatta, bunun için belki de yepyeni bir piyano imali bile gerekmeyecektir. Continuum adlı piyano, buna örnektir.

 

Continuum  
Ultratonal Piyano (Ozan Yarman)  
   
Nasıl Bir Piyano  
Gerek elektronik gerek akustik piyano çözümünde, müzik diliyle konuşursak perdesiz bir enstrüman ya da matematiksel terimle gerçel sayılar (rasyonel + irrasyonel) ekseni gibi, her frekanstaki sesi elde etmek teknik olarak mümkündür.
TM Piyanosu  
Fakat, icra pratikliği/uygulanabilirliği bakımından, kanımca, bu esneklikteki bir piyano amacımıza uygun değildir. Batı müziğinde olduğu gibi, perde sayısına bir sınırlama getirilmesi kaçınılmaz görünmektedir...“Öyle bir çalgı üretelim ya da varolanlardan birini kullanalım ki, icracı her istediği sesi çıkarabilsin” şeklinde özetlenebilecek bu yaklaşım bence projemizin ruhuna da aykırıdır. Çünkü, böyle kapsamlı bir projenin hedeflerinden biri de Türk musikisi teorisine bir çekidüzen vermek olmalı, yeni bir enstrüman üretmek gözüyle de bakılabilecek dar bir hedefle sınırlanmamalıdır.
Yazılım ve Donanımlar  

Projenin birinci aşaması olan, musikimizde kullanılan perdelerin belirlenmesinde yararlandığımız teknikler şöyle özetlenebilir:

 1. a) İTܒden Prof. Dr. Ahmet Togo Giz ve Sabancı Üniversitesi Araştırma Görevlisi Yavuz Ekşi, bizzat bir program yazarak çeşitli ölçüm denemeleri yaptılar.

    b) YTܒden Araştırma Görevlileri Onur İlkorur ve Sibel Gürbüz, SpectraLab yazılımını kullanarak yalın ses kayıtları üzerinde ölçümler       gerçekleştirdiler.

  2. Dr. Can Akkoç, bir donanım bileşeni de içeren IVL, bendeniz ise yalnız yazılımdan oluşan, fakat IVL ile aynı kategoriye sokulabilecek SoloExplorer adlı bir yazılımdan yararlandık.

Analiz Edilen İcra Türleri  
  • lYalın kayıtlar (Bu ve benzeri araştırmalar için yapılmış net sesler içeren icralar. Tüm programlar tarafından ölçüm yapılabilir nitelikte)

  • lGerçek icralar (IVL ve SoloExplorer kategorisindeki sistemlerle ölçülebilir nitelikte)

Avantaj ve Dezavantajları  

 

Avantaj

Dezavantaj

Yalın kayıtlar

Yüksek duyarlıkla ölçülebilme

Makamın perdelerini tam anlamıyla yansıtamama riski

Gerçek icralar

Makamın perdelerinde tereddüt olmaması

Ölçüm güçlüğü, istatistik çalışma gereği

 

İki İcraya Örnek  

Doç. Ruhi Ayangil’in

lKanun ile icra ettiği Rast dizisi ve

lSesiyle icra ettiği aynı makamdan bir şarkı:

Rast Dizi 5’li  

Ölçüm Sonuçları  

Rast Şarkı  

Seyir Grafiği  

Yakından Bakış (8 saniyelik bir kesit)  

Rast Dizi 5’li Dikit Grafiği  

Rast Şarkı Dikit Grafiği  

Hesaplama Yöntemi  
  • 1.Tepe noktalarına tekabül eden apsisler hesaplanıyor,

  • 2.Merkezi bu değer, genişliği kullanıcı tarafından belirlenebilen (örneğin 1 koma) sütunun ağırlık merkezi hesaplanıyor,

  • 3.Bu ikisinin ortalaması alınıyor.

Ağırlık Merkezinin Belirlenmesi  

  

Hesaplanan Frekanslar  
Hesaplanan Aralıklar  
Uşşak Makamından Toplu Bir Sonuç  
AralıkÖlçer  
Ortalamanın Arel – Ezgi Teorisiyle Karşılaştırması  
Öneri  

Bu projenin haberleşme grubuna olabildiğince çok –özellikle müzisyen- üye kaydedelim.

Yaptığımız ölçümlerin ön sonuçlarıyla oluşturduğumuz enstrümantal örnek icraları sayfalarımıza koyalım. 

A.Üyelerden bunları dinlemelerini, görüş ve önerilerini bildirmelerini isteyelim

B.Görüş ve öneriler doğrultusunda gerekli düzeltmeleri yapalım

C.Gerekirse yeni ölçüm, görüş ve önerilerden oluşturduğumuz perdelerle enstrümantal örnek icraları sayfalarımıza koyalım.

 

Uşşak Küpe – Ahmet Avni Konuk  

Son Güncelleme: 15.09.2010